سپندارمذگان

[@gh@m@hdi]

ببخشید اگر عنوان تاپیک بد بود اما هر چی فکر کردم چیزی به ذهنم نرسید.
پارسال یه مقاله خوندم در مورد اینکه در ایران باستان یه روزی توی اسفند مردم به هم کادو می دادن.چیزی شبیه ولنتاین!
می شه یکی از دوستان کمی توضیح بده؟

[جاوید ایران]

در ایران باستان، نه چون رومیان از سه قرن پس از میلاد، که از بیست قرن پیش از میلاد، روزی موسوم به روز عشق بوده است. در تقویم ایرانی دقیقا مصادف است با ۲۹ بهمن و طبق گاهشماری ایران باستان روز اسفند از ماه اسفند (پنجم اسفندماه)(2.1) با نام «سپندارمذگان» یا «اسفندارمذگان»، روزعشق ایرانیان است. یعنی تنها ۳ روز پس از روز والنتاین. این روز سپندارمذگان یا «اسفندارمذگان» نام داشته است.

سپندارمذگان جشن زمین و گرامی داشت عشق است که هر دو در کنار هم معنا پیدا می‌‌کردند. در این روز زنان به شوهران خود با محبت هدیه می‌‌دادند. مردان نیز زنان و دختران را بر تخت شاهی نشانده، به آنها هدیه داده و از آنها اطاعت می‌‌کردند. اخیرا گروهی از دوستداران فرهنگ ایرانی پیشنهاد کرده اند که به منظور حفظ فرهنگ ایرانی سپندارمذگان بجای والنتاین به عنوان روز عشق گرامی داشته شود.

به قول ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه ایران تنها کشوری است که شمردن شمار جشن های آن همانند شمار کردن آبگذرهای یک سیلاب غیرممکن است. آری، واقعیت فراموش شده هم همین است که فرهنگ اصیل ایرانی فرهنگ شادزیستی، شادباشی، شادگویی و شادخوری است و در یک کلام، فرهنگ جشن و شادمانی است.

جشن های ۱۲گانه ، آیین های نوروزی، جشن سده، گاهنبارهای (جشن های ) ششگانه به یمن شش آفرینش بزرگ جهان، جشن تولد خورشید (یلدا) و هزاران مراسم دیگر، خود مؤید پیوند عمیق و دیرینه فرهنگ این مرز و بوم با جشن و شادی است.

ایرانیان تنها مردمی هستند که در تمام افسانه ها، اساطیر و داستانهای ملموس و غیرملموس دور یا نزدیک، شادمان ترین مردم شناخته شده اند. ایرانیان قدیم برای تولد هرماه و روز و هفته خود جشنی داشتند که همه به یکدیگر مهر می ورزیدند. شاید به همین دلیل ایران کشور آیین مهرورزی نام گرفته است.

در فرهنگ ایران باستان، این روز به عنوان روز زمین، روز مادر، روز زن و به طور کلی روز عشق نامیده شده است (چرا که همه اینها در یک یا چند ویژگی و مشخصه به هم ربط پیدا می کنند). مطابق عقاید و اصول مذهبی نیاکان ما، زمین گستراننده، مقدس، فروتن و نماد عشق است. چرا که با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق می ورزد و زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پرمهر خود امان می دهد. زمین نماد عشق و همانند زن، زاینده و آفریننده است.» در اسطوره ها، این روز به ایزدبانوی نگهبان زمین ، یعنی «اسپندارمد» ( اسفندارمد، سپندارمد، سپنته ارمئیتی)(۳) تعلق دارد. سپنته آرمئیتی با نمادی زنانه، دختر اهورامزدا، چهارمین امشاسپند و همچنین چهارمین مرحله از راه عرفان(۴) است. وی در عالم معنوی، مظهر عشق، تواضع و فروتنی و در عالم مادی، نگهبان زمین و زنهای درستکار و عفیف و شوهردوست است و تمام خوشی های دنیا در دست اوست. وی موظف است زمین را خرم، آباد و بارور نگاه دارد. به این جهت، هرکس به کشت و کار و آبادانی بپردازد، خشنودی سپندارمذ را فراهم می کند.(۵)

در کتاب ابوریحان بیرونی در خصوص این روز آمده است که «این جشن ویژه زنان و روز ارج گذاشتن به زنان نیکوکار بوده که در آن از شوهران خویش پیشکش دریافت می کرده اند، از این رو آن را جشن مزدگیران نیز می خوانده اند.»

شادی، تفریح، عشق ورزی، قدردانی، هدیه و پیشکش دادن و یاری رساندن، به خصوص در مورد زنان، به دوش گرفتن وظایف زنان توسط مردان و استراحت کامل آنان از کار و تلاش به پاس تلاش یک سالشان از مهمترین مشخصه های این جشن است.

پی نوشت :

۱- به علت شش ماه سی و یک روزه در سالنمای کنونی ایران، این روز با تفاوت ۶ روز از ۵ اسفندماه به ۲۹ بهمن منتقل شده است.
۲ - مبنای این جشن به عنوان یکی از جشنهای دوازده گانه ایران باستان به این صورت است که در ایران باستان ، همه ماههای سال سی روزه بود. این ماهها اسامی امروزی را داشتند و علاوه برآن، هریک از روزهای ماه نیز نامی داشتند. وجود نام این ۱۲ ماه در میان اسامی روزهای ماه سی روزه مبنای جشن های دوازده گانه ایران باستان بود. بدین ترتیب که یک روز همنام در هرماه وجود داشت و هرگاه آن روز فرا می رسید مردم جشن می گرفتند. این جشن ها عبارت بودند از : فروردینگان (۱۹ فروردین ماه)، اردیبهشتگان (۱۳ اردیبهشت ماه)، خوردادگان (۶ خردادماه) ،تیرگان (۱۳تیرماه )، امردادگان (۱۷ مردادماه)، شهریورگان (۳شهریورماه) ، مهرگان (۱۶مهرماه)، آبانگان (۱۰آبان ماه)، آذرگان (۹ آذر )، دیگانه (۸ ، ۱۵ و ۲۳ دی ماه) ، بهمنگان (۲ بهمن ماه) و سپندارمذگان (۵ اسفندماه) (ر.ک به آیین ها و جشن های کهن در ایران امروز ، تألیف دکتر روح الامینی )
۳ - سپندارمذ یا سپنته آرمئیتی از دو جزء سپنته - پاک ورجاوند و آرمئیتی یا آرمیتی - اندیشه ، فداکاری ، بردباری، سازگاری ، فروتنی ، مهر و عشق تشکیل شده است.
۴ - در فرهنگ زرتشتی شش فروزه و صفت بین انسان و خداوند مشترک است. به گونه ای که انسان می تواند با بهره مندی و به کارگیری هریک از این صفت ها به اهورامزدا نزدیکتر شود. در بین این ویژگیها چهارمین فروزه و صفت سپنته آرمئیتی نام دارد . این واژه که فروتنی و بردباری معنی می دهد، یکی از فروزه های اهورایی است که انسان نیز می تواند آن را در خود پرورش دهد.
۵ - به همین منظور ایرانیان، در ماه اسفند اقدام به امور اجتماعی و عمرانی عام المنفعه می کردند و به حفر قنوات و خشکانیدن مردابها و باتلاق ها و آبادکردن زمین های بایر به وسیله سدبندی رودخانه ها و کشت و زرع و نشاندن درخت می پرداخته اند و اجرای این امور را جزو فرایض دینی خود به حساب آورده و ایمان داشتند که اگر کسی چنین کارهای نیکو کند، پس از مرگش در بهشت جاویدان خداوند، منزل خواهدگرفت.

منابع :

دانشنامه ویکیپدیا , بی بی سی فارسی , سپندارمذگان

[جاوید ایران]

گاه شمار جشن های ایرانی

[@gh@m@hdi]

وتقعا دستت درد نکنه.لذت بردم

[Second Life]

چند سالیست که موضوعی با نام روز عشق مطرح میشود و تاریخ دوستان به دنبال روز مناسبی برای جایگزینی ولنتاین غربی با روز عشق در ایران باستان هستند
عدم آگاهی عده ای از تاریخ دوستان منجر به انتخاب جشن سپندارمذگان مردگیران مژدگیران به عنوان روزی با نام عشق شده و چند سالیست که با نزدیک شدن به این روز همه صحبت از سپندارمذگان میکنند و ناآگاهانه روز زن و گرامیداشت زن را به روز عشق تعبیر میکنند.
خوشبختانه در طی این سالها استقبال چندانی از این روز نشده و کار را برای جایگزینی روز مناسب آسان کرده.
در این تاپیک سعی میکنیم تا در مورد انتخاب روز مناسبی به نام روز عشق به تفاهم رسیده و آگاهی های کاملی در مورد روزهای مورد بحث ارائه کنیم.

[amir-khan]

درود بر شما . گفتگوي بسيار خوبي خواهد بود . به ويژه كه آرام آرام به جشن والنتاين اروپايي و جشن بهمنگان و اسپندارمذگان نيز نزديك مي شويم . بي صبرانه چشم انتظار آغاز اين گفتگو هستم

[Second Life]

سپندارمذ در پهلوی سپندارمد و در اوستایی سپَـنتَـه‌آرمَـئیتی خوانده میشود
سپنته یا سپند معنایی جز احترام و گرامیداشت ندارد ،واژه آرمنیتی معنای مادر زمین را میدهد
پس سپنته آرمنیتی ایزدبانوی حامی زمین است
در دوران باستان زمین را مانند زن زاینده و پروش دهنده میدانسته اند.
از دید مردم زمین جنسیت مادینه داشته و مام میهن بر همین بنیاد است
آسمان هم جنسیت نرینه داشته.
واژه سپندارمذ یا زمین بارها در گاتها تکرار شده در اساطیر ایران پیشنهاد ساخت تیر و کمان برای آرش را سپندارمذ به منوچهر شاه داد و آرش برگزیده شد تا سرزمین مان را گسترده تر کند.
با توجه به گرامیداشت ایزدبانوی سپَـنتَـه‌آرمَـئیتی در عهد باستان و همانندی زن و زمین و مهمتر از همه باور مردم ایران به گرامیداشت و قدردانی از زن و نظام مستحک خانواده از تقابل سپندارمذ آخرین ماه سال با سپندارمذ روز ،روز پنجم ماه جشنی بر پا شد به نام جشن سپندارمذگان یا مردگیران.
ابوریحان بیرونی این جشن را جشنی کهن دانسته و یاد میکند که این جشن جشن زنان شوهر دار بوده که همسرانشان به آنها بخشش میکرده اند نام مردگیران هم بر این اساس انتخاب شده که مردان به زنان خود هدیه ای میدادند
این جشن امروزه در روستاهای کاشان نیاسر و... برگزار میشود.

[amir-khan]

نوشته ای از Amir_business

پس سپنته آرمنیتی ایزدبانوی حامی زمین است
در دوران باستان زمین را مانند زن زاینده و پروش دهنده میدانسته اند.
از دید مردم زمین جنسیت مادینه داشته و مام میهن بر همین بنیاد است
آسمان هم جنسیت نرینه داشته.




این جشن امروزه در روستاهای کاشان نیاسر و... برگزار میشود.

كاملا درسته . از شش امشاسپند جاودان سه امشاسپند مرد هستند كه عبارتند از : شهريور ، بهمن و خرداد
و سه امشاسپند هم بانو هستند : اسفندارمز ، امرداد و ارديبهشت زيبا

( شايد اشتباه كنم چون به درستي به ياد ندارم ، اگر اشتباه مي كنم بفرماييد )

از دو ايزد برتر ( ايزد ، انسان ) هم ميترا يا مهر مرد است و ايزد آناهيتا يا آبان بانوست

آذر و تير نه مرد هستند و نه زن . چيزي ميان اين دو كه البته در جاهايي هم ( مثل فرهنگ كرتيري دوران ساساني ) مرد در نظر گرفته مي شود

دي و فروردين هم كه نامهاي اهورامزداست كه نه مرد است و نه زن ( درست مثل آذر )

بنابراين از 12 نام ماههاي سال چهار ماه با نام ايدان مرد است و چهار ماه هم با نام ايزدان بانو .
دو ماه هم بدون جنسيت است و دو ماه هم به نام اهورامزدا و بدون جنسيت است





مطلب ديگر اينكه مي دانم اين رسم در مناطقي از خراسان بزرگ ( خارج و داخل ايران كنوني ) ، كشمير پاكستان ، روستاهايي از سيستان ، منطقه پاسارگاد و روستاهاي حومه ي مرودشت پارس ، مناطقي از آذربايجان ، كرمانشاه ، و تالش گيلان نيز گرامي داشته مي شود . البته با گونه گوني بسيار زياد و مراسمي كه بعضي مواقع هم چندان ربطي به اسپندارمزگان ندارند مثل مراسم چوخه چي خراسان و يا فال گوش در سيستان ( كه در اصل مال جشنهاي سوري هستند )

[کورش آریانا]

نوشته ای از amir-khan

كاملا درسته . از شش امشاسپند جاودان سه امشاسپند مرد هستند كه عبارتند از : شهريور ، بهمن و خرداد
و سه امشاسپند هم بانو هستند : اسفندارمز ، امرداد و ارديبهشت زيبا

( شايد اشتباه كنم چون به درستي به ياد ندارم ، اگر اشتباه مي كنم بفرماييد )

از دو ايزد برتر ( ايزد ، انسان ) هم ميترا يا مهر مرد است و ايزد آناهيتا يا آبان بانوست

آذر و تير نه مرد هستند و نه زن . چيزي ميان اين دو كه البته در جاهايي هم ( مثل فرهنگ كرتيري دوران ساساني ) مرد در نظر گرفته مي شود

دي و فروردين هم كه نامهاي اهورامزداست كه نه مرد است و نه زن ( درست مثل آذر )

بنابراين از 12 نام ماههاي سال چهار ماه با نام ايدان مرد است و چهار ماه هم با نام ايزدان بانو .
دو ماه هم بدون جنسيت است و دو ماه هم به نام اهورامزدا و بدون جنسيت است

این تاریخچه والنتاین رومی بود اما اندکی از ایرانیان هستند که از تاریخچه جشن سپندارمزگان نا آگاهند برای همین به جرات میگویم شاید به جز اندکی نام این جشن کهن را نشنیده اند که من در ادامه آنرا شرح خواهم داد به این متن دقت کنید و ببینید ما در کدام برهه از زمان بودیم و چگونه توانستند ما را از تاریخمان دور سازند؟؟؟





مطلب ديگر اينكه مي دانم اين رسم در مناطقي از خراسان بزرگ ( خارج و داخل ايران كنوني ) ، كشمير پاكستان ، روستاهايي از سيستان ، منطقه پاسارگاد و روستاهاي حومه ي مرودشت پارس ، مناطقي از آذربايجان ، كرمانشاه ، و تالش گيلان نيز گرامي داشته مي شود . البته با گونه گوني بسيار زياد و مراسمي كه بعضي مواقع هم چندان ربطي به اسپندارمزگان ندارند مثل مراسم چوخه چي خراسان و يا فال گوش در سيستان ( كه در اصل مال جشنهاي سوري هستند )

این تاریخچه والنتاین رومی بود اما اندکی از ایرانیان هستند که از تاریخچه جشن سپندارمزگان نا آگاهند برای همین به جرات میگویم شاید به جز اندکی نام این جشن کهن را نشنیده اند که من در ادامه آنرا شرح خواهم داد به این متن دقت کنید و ببینید ما در کدام برهه از زمان بودیم و چگونه توانستند ما را از تاریخمان دور سازند؟؟؟


اين روز متعلق به سپندارمذ يا سپنته آرمئيتى است و چون نام روز و نام ماه با هم موافق مى شوند، جشن مى گيرند. اين فرشته در عالم مينوى نماد عشق، محبت، تواضع، بردبارى، جانبازى و فداكارى است و در جهان مادى پاسبان و حامى زنان نيك و پارسا است و تمام خوشى هاى روى زمين در دست اوست. اين فرشته گذشته از پاسبانى زنان پارسا نگهبان و حامى زمين هم است. اين جشن را به دليل نزديكى كشت و كار و فصل بهار به نام «برزگران» نيز مى گويند. در آيين زرتشت ، به دليل برخى ويژگى هاى مشترك زمين با زن همچون آفرينندگى و زايندگى، اين روز به نام «زن و زمين» نام گرفته است.

[vahid6464]

خيلي عالي بود

دستت درد نكنه

[agamosa]

واقعآ آفرین برشما واین گاه شمار با ارزشتان

[saeid.z]

آفرین سپاس فراوان
بسیار لذت برده و استفاده کردم
بدرود

[Second Life]

ابتدا از دوستان بابت پيگيري نکردن موضوع روز عشق سپندارمذ، مهرگان، ولنتاین,... عذرخواهي ميکنم و امشب سعي ميکنم آن بخش را بروز رساني کنم.

اين روزها بسيار سعي کرده ام تا در سايتهاي مختلف اين موضوع را مطرح کنم که سپندارمدگان نميتواند روز عشق در ايران باستان باشد ولي مورد بي مهري قرار گرفته ام و مدعيان گويا جواب قانع کننده اي نداشته اند که بدهند

بهتر است در اين قسمت پرونده اين روز را ببنديم و خود را گول نزنيم.
اگر بخواهيم اين مسئله را ريشه يابي کنيم دقيقا ميرسيم به مقاله بي بي سي و مقاله که مدير و دوست عزيز جاويد ايران در اين قسمت قرار دادند
اشکلات اين مقاله را بررسي ميکنم و سوالاتم و اشتباهات را مطرح ميکنم.
در بخش اول و جمله اول و جمله آخر رسما تاريخ تحريف ميشود و موضوع بي پايه و اساسي مطرح ميشود.

*نکته ما به هيچ عنوان نميتوانيم جشنهاي ايراني را در روز ديگري برگزار کنيم و آنها را جابجا کنيم.
مثلا جشن سده برابر با دهم بهمن ماه است و وابستگي شديدي به جشن نوروز دارد
در ايران باستان ما دو فصل تابستان و زمستان را داشتيم تابستان هفت ماه بود تا انتهاي مهر ماه از آبان ماه زمستان شروع ميشد وقتي سد روز از زمستان ميگذشت جشن سده برگزار ميشد يعني ده بهمن
روايات ديگر از سده:
ابوريحان بيروني در التفهيم دليل نام گذاري سده را پنجاه روز و پنجاه شب مانده به نوروز ميداند يعني سد روز و شب

منوچهري دامغاني:
و نيک بيامدست به پنجاه روز پيش / جشن سده ،طلايه نوروز و نوبهار
يعني پنجاه روز مانده به نوروزگان

در کل ميبينيم که سدگان و نوروزگان وابسته به هم بوده اند
تمام جشنهاي ما بدين صورت است و ما نميتوانيم آنها را جابجا کنيم.
روز درست جشن سپندارمدگان همان پنجم اسفندماه است

در پاراگراف دوم دوباره تحريف را ميبينيم (در اين روز زنان به شوهران خود با محبت هديه مي‌‌دادند)
در هيچ سند تاريخي مربوط به اين جشن اين جمله وجود ندارد و از افکار نويسنده براي رسيدن به هدفش نشات گرفته

نقل قول بيروني،خلف تبريزي،روايات داراب و هرمزديار،گرديزي:
در اين روز زنان پادشاهي ميکردند و از مردان هديه ميگرفتند و ميتوانستند همسر آينده شان را انتخاب کنند
جشن ديگر اين روز برزيگران بوده که اسفند و پنبه دانه و استرک شاخ گوسفند آتش ميزدند و در خانه مي چرخاندند تا جانواران موزي نابود شوند و زهرشان اثري نداشته باشد

پاراگراف ششم راست و دروغ در هم آميخته شده
جمله قرمز اشتباه و اضافي است
در کل سپندارمذ ايزدبانوي نگهبان زمين و زنان پارسا و شوهر دوست و آزاده است و در شکل معنوي مظهر بردباري و سازگاري اهورامزدا است و ديگر هيچ
سپندارمذ روز از ماه سپندارمذماه برابر با پنجم اسفند روز زن گرامي باد.

بحثهاي مربوط به اين روز را در اينجا خاتمه ميدهم و براي گزينش روز درستي براي روز عشق بحث را در این قسمت ادامه ميدهم

[جاوید ایران]

سپاس از مهر تمامی دوستان گرامی و نیز نقد و اشارات دقیق جناب Amir_business

بله، زمان دقیق جشن اسفندگان (سپندارمذگان) برابر است با پنجمین روز از ماه اسفند در تمامی گاهشماری‌های ایرانی (هجری خورشیدی).

به نظر من هدف پاسداشت و زنده نگاه داشتن جشن های ایرانی می باشد و البته در این میان بسیار بایسته است که این تاریخ و زمان دقیق برگزاری آیین های کهن ایرانی بسیار دقیق و روشن برای همه مشخص باشد.

با سپاس.

[جاوید ایران]

مقاله ی پیشین چون مربوط به یکسال پیش است، مقاله ای تازه درباره ی جشن اسفندگان:

اینک زمین را می ستاییم
زمینی که ما را در بر گرفته است
ای اََهوره مَزدا
زنان را می ستاییم
زنانی را که از آن تو به شمار آیند
و از بهترین اَشَه برخوردارند، می ستاییم

(اوستا - یسنا 38 - بند 1)


روز پنجم هرماه و ماه دوازدهم هر سال «اسفند» یا «سپندارمذ» نام دارد.

این واژه که در اوستایی «سْپِنـْـتـَه آرمَئیتی»(Spenta-Ârmaiti) می باشد و نام چهارمین امشاسپند است، از دو بخش «سپنته» یا «سپند» به مانک پاک و مقدس و «آرمئیتی» به معنی فروتنی و بردباری تشکیل شده است و معنی این دو با هم فروتنی ِپاک و مقدس است.

این واژه در پهلوی «سپندارمت»(SpandÂrmat) و در فارسی «سپندارمذ» و «اسفندارمذ» و «اسفند» شده است.

امشاسپند سپندارمذ، نگهبان و ایزدبانوی زمین سرسبز و نشانی از باروری و زایش است. جشن «سپندارمذگان» یا «اسفندگان»، روز گرامیداشت زنان در ایران باستان بوده و این روز به نام «مردگیران» یا «مژدگیران» یا «مزدگیران»(=هدیه گرفتن از مردان) نیز در ادبیات فارسی بكار رفته است.

یکی دیگر از نام های این جشن نیز، جشن «برزگران» یا «برزیگران» است که به مناسبت نقش مهم برزگران و کشاورزان در سبز کردن زمین و باروری زمین بوده است.

به بیان ابوریحان بیرونی، «اسفندارمذ» ایزد موکل بر زمین و ایزد حامی و نگاهبان زنان شوهر دوست و پارسا و درست کار بوده. به همین مناسبت این روز، عید زنان به شمار می رفت. مردم به جهت گرامیداشت، به آنان هدیه داده و بخشش می کردند. زنان نه تنها از هدایا و دهش هایی برخوردار می شدند، بلکه به نوعی در این روز فرمانروایی می کردند و مردان باید که از آنان فرمان می بردند.

گردیزی نیز در کتاب زین الاخبار خود به واژه ی «مردگیران» اینگونه اشاره کرده است که از این جهت این جشن را مردگیران می گفتند که زنان به اختیار خویش و با آزادی، شوی و مرد زندگی خود را برمی گزیدند.

هنوز نیز در برخی از گوشه های ایران زمین مانند اصفهان، پهله، ری و دیگر شهرهای ناحیه ی مرکز و غرب ایران، مراسم جشن اسفندگان همچون گذشته برگزار می شود، در این روز بانوان لباس و کفش نو می پوشند، زنانی که مهربان، پاکدامن، پرهیزگار و پارسا بوده اند و در زندگی زناشویی خود فرزندان نیک را به جامعه تحویل داده اند مورد تشویق قرار می گیرند و از مردهای خود پیش کش هایی دریافت می کنند. آن ها در این روز از کارهای همیشگی خود در خانه و زندگی معاف شده و مردان و پسران وظایف جاری زنانه را در خانه به عهده می گیرند.


بن مایه ها به نقل از آریابوم:

گاه شماری و جشن های ایران باستان - هاشم رضی
تاریخ نوروز و گاه شماری ایران - عبدالعظیم رضایی
ترجمه ی فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی - اکبر دانا سرشت
جشن های ایرانی - پرویز رجبی
راهنمای زمان جشن ها و گردهمایی های ملی ایران باستان - رضا مرادی غیاث آبادی
فرهنگ لغات مرحوم دهخدا
فرهنگ فارسی برهان قاطع